اضطرارى ، دو مقام وجود دارد : 1 - مقام ثبوت و اقسام چهارگانه ، و بحث اجزاء و عدم آن . 2 - مقام اثبات . مقام ثبوت امر و تكليف ظاهرى ( كه منشأ عمل فاقد است ) ابتدا بر دو قسم ، تقسيم مىشود : الف : عمل فاقد شرط يا جزء ، تمام مصلحت و ملاك عمل واجد ( واقع ) را دارد . ب : عمل فاقد ، تمام مصلحت عمل واجد را ندارد ، بلكه مقدارى از مصلحت واقع باقى مىماند . قسم دوم نيز دو فرض دارد ، زيرا مقدار باقيمانده از ملاك ، يا استيفاى آن ممكن است ، و يا استيفاى آن ممكن نيست . فرض اوّل ( استيفاى مقدار باقيمانده از ملاك ، ممكن باشد ) ، داراى دو صورت است : يا ملاك باقيمانده از عمل فاقد ، نسبت به واقع ( عمل واجد ) ، به قدرى زياد است كه تداركش واجب و غير قابل اغماض مىباشد ، و يا مقدار باقيمانده به قدرى كم است كه تداركش مستحبّ است . بنابراين تكليف ظاهرى بر چهار قسم زير است : 1 - عمل فاقد ، تمام مصلحت واقع را دارد . 2 - عمل فاقد ، تمام مصلحت واقع را ندارد و چون مقدار باقيمانده از ملاك و مصلحت ، غير قابل تدارك است . 3 - عمل فاقد ، تمام مصلحت واقع را ندارد و چون مقدار باقيمانده از ملاك و مصلحت ، زياد است ، تداركش واجب مىباشد . 4 - عمل فاقد ، تمام مصلحت واقع را ندارد و چون مقدار باقيمانده از ملاك و مصلحت ، كم است ، تداركش مستحبّ است . إجزاء و عدم إجزاء در اقسام تكليف ظاهرى ، بر مبناى سببيّت ( فيجزى . . . ) بعد از آنكه معلوم شد ، تكليف ظاهرى در مقام ثبوت ، بر چهار قسم است ، در